سلوك لابشرط است . ] عرض كرديم كه استكمال نيز خود بر دو نوع است . شيخ مىبيند كه ارسطو يك نوعش را گفته كه همان استكمال تدريجى است و استكمال دفعى را نگفته است . گفتيم كه استكمال تدريجى هم دو نوع است ، كه ارسطو فقط يك نوع اين را هم ذكر كرده است . در استكمال تدريجى يك وقت هست كه شئ در حال سلوك است و اصلًا آن متكون منه اسم است براى شئ در حالى كه به سوى كمال مىرود . ولى گاهى در عين حال كه متكون منه به سوى كائن سلوك مىكند اما اين سلوك لازمهء ذاتى متكون منه نيست . مثلًا يك وقت مىگوييد « كان من الصبى رجل » و يك وقت مىگوييد « كان من المنى رجل » . در هر دو استكمال هست و هر دو هم استكمال تدريجى است . ولى استكمال تدريجى در صبى با استكمال تدريجى در منى فرق دارد . صبى اسم است از براى شئ در حال سلوك . صبى را از آن جهت « صبى » مىگويند كه به معنى موجود در حال بزرگ شدن است . اما منى به عقيدهء اينها فى حد ذاته موجودى جامد است نه يك موجود نامى . صبى فى حد ذاته يك موجود نامى است كه در حال بزرگ شدن است ، ولى منى يك موجود جامدى است كه اگر شرايط خارجى اقتضا كند تبديل به رجل مىشود و الا خودش در حال سلوك نيست . اين قسم را هم ارسطو نگفته است . فقد ترك المعلم الاول من الاقسام ما كان استكمالا ، و كان الكون منه غير منسوب الى الحركة نحو الاستكمال . ايراد ديگر : و ايضاً فإنه ليس كل خروج عن استعداد صرف إلى فعل استكمالا ، فإنّ النفس تعتقد الرأى الخطأ فيخرج إلى الفعل فيه من‌القوة ، و يكون ليس على سبيل الاستكمال ، و لا أيضاً على سبيل الاستحالة . گفتند كه ارسطو دو قسم را گفته است : استحاله و استكمال ، و حال آنكه قسم سومى هم داريم كه نه استحاله است و نه استكمال . « استحاله » زوال صورت اول و